کرم خاکی Earth Worm / Rain Worm

[VAZIRI]

نام علمی: Lumbricus terrestris
نام عمومی: Earthworm – Nightcrawler – dew worm – Rain worm - Angleworm - کرم خاکی
خانواده: Lumbricidae
زیستگاه اصلی: مناطق معتدل نیمکره شمالی از کانادا تا ژاپن ، بیشتر اروپا و آسیا
مشخصات ظاهری: قسمت جلوی بدنش تیره و بخش عقبی بدنش کمرنگ و پهن است.
طول بدن: بین 90 تا 300 میلیمتر که از حدود 110 تا 160 حلقه تشکیل شده است.
برنامه کاری: همیشه فعال است.
نقب زن: بطور مداوم در حال حفر زمین است و عمق سوراخ های ایجاد شده توسط این کرم از 2.5 متر هم تجاوز می کند.
دوره بلوغ: بعد از 350 روز به بلوغ می رسد.
طول عمر: متفاوت است. از حداقل 862 تا 887 روز تا حداکثر بیشتر از 6 سال
تشخیص جنسیت: دو جنسی است.


منابع:

http://www.sarep.ucdavis.edu/
http://en.wikipedia.org/

[VAZIRI]

واژه کرم خاکی اصولا یک عنوان عمومی است . به بیان دیگر به هر کرمی که در خاک زیست کند کرم خاکی می گویند . اما کرم خاکی معمولی قرمز رنگی که در باغچه ها یافت می شود و احتمالن چند عکسی از آن را در کتاب های علوم دوره دبستان یا راهنمایی دیده اید ، دارای نام علمی Lumbricus terrestris می باشد , nv vni کرمهای حلقوی جای دارد . همچنین این کرم دارای نامهایی چون : Rain worm (کرم باران) ، Night walkers (کرم شب گرد ) ، Angle worm (کرم قلاب) ، Fishing worm (کرم ماهی گیری) ، Garden worm (کرم باغچه) ، Ground worm (کرم زمین) ، Red worm (کرم قرمز) ، lob worm و ... می گویند .

کالبد شناسی کرم خاکی :

بدن کرم خاکی استوانه ای و در دو انتها نازک است . سطح شکمی پهن و رنگ پریده است ولی سطح پشتی تیره تر است . بدن یک کرم بالغ از 80 تا 100 حلقه تشکیل شده . هرچند که کرم خاکی سر چندان مشخصی ندارد ، دهان آن در حلقه اول قرار دارد . مخرج کرم خاکی بیضی شکل و به طور عمودی در حلقه آخر قرار دارد . در هر حلقه از بدن کرم به جز حلقه اول و حلقه آخر ، 4 جفت تار موی ابریشم مانند وجود دارد . هر تار عبارت از یک میله کیتینی نوک تیز است که در یک کیسه اپیدرمی مخصوص واقع در درون دیواره بدن جای گرفته است . کرم می تواند به وسیله ماهیچه های منقبض کننده ، تار را در هر جهت حرکت داده و یا جلو و عقب بکشد . این تارها در زمانی که کرم در سوراخش قرار دارد و یا روی زمین حرکت می کند مانند گیره یا میخ عمل می نماید .

دستگاه گوارش کرم خاکی از قسمت های زیر تشکیل گردیده :

1 – دهان و حفره دهانی که در حلقه های 1 تا 3 امتداد دارد .
2 – حلق که در حلقه های 4 و 5 است و باعث نرم شدن غذا می شود .
3 – مری که در حلقه های 6 تا 14 کشیده شده و دارای سه جفت غده های آهکی برای خنثی نمودن اسیدهای آلی موجود در غذای خورده شده است .
4 – چینه دان بزرگ با دیواره نازک که وظیفه ذخیره غذا را دارد .
5 – سنگدان در حلقه های 17 تا 18 بوده و دارای دیواره های عضلانی ضخیم و محکم با لایه داخلی از کوتیکول است . غذای انبار شده در چینه دان به کمک سنگ ریزه های موجود در سنگ دان عضلانی تکه تکه و خرد می شود .
6 – روده که تا مخرج ادامه دارد و جایگاه جذب مواد گوارش یافته است .
7 – مخرج .

در این گونه معمولا روی حلقه های31 تا 37 بر آمدگی غده ای مشخصی به نام کمربند تناسلی Clitellum ( کلایتلوم) دیده می شود . کمربند تناسلی ماده سازنده پیله یا موکوس مخصوص را که محتوی تخم است ترشح می کند . گزارش شده که خشکسالی باعث می شود که کرم خاکی کمربند تناسلیش را از دست بدهد که البته پس از مناسب شدن شرایط دوباره رشد خواهد کرد . همچنین گویا کرمهای بسیار پیر هم کمربند تاسلی خود را از دست می دهند . طول عمر کرم خاکی را از یک تا 8 سال برآورد کرده اند . گفته می شود که بخشهایی از بدن کرم خاکی قدرت ترمیم داشته و در صورت تخریب شدن دوباره رشد می کنند .

جمع آوری یا شکار کرم خاکی :

برای پرورش و تکثیر کرم خاکی ابتدا باید آن را جمع آوری یا شکار(صید) نمود . یکی از راه های جمع آوری کرم خاکی ، گرفتن چند عدد کرم درشت و مولد از فروشگاه های فروش طعمه زنده برای ماهی گیری یا یکی از دوستان است . جمع آوری کرم خاکی از محیط طبیعی معمولا در شب های بهار موفق تر است .
این کرمها در شب از سوراخ های خود خارج می شوند و به گردش می پردازند . برای همین به آنها شب خز یا شب گرد می گویند . با داشتن یک چراغ قوه و با رعایت سکوت می توان شب هنگام ، کرمها را در باغچه ، بر روی زمین یا در لایه های نزدیک به سطح جستجو کرد . شانس این عمل به ویژه زمانی که در هنگام غروب به گیاهان باغ خود آب داده باشید دوچندان می شود . یادتان باشد نور قوی و ارتعاش زیاد باعث فراری دادن کرمها می شود . اگر چراغ قوه تان دارای نور قوی یا زننده ای است می توانید روی آن را با کاغذ های مات بپوشانید تا از تابش نورش بکاهید . همچنین مشخص شده که کرم های خاکی نسبت به نور قرمز بی توجه هستند . پس می توانید از فیلتر های نور قرمز استفاده کنید . اگر نمی خواهید شب های خود را با جستجوی کرم خاکی به هدر بدهید چاره ای جز صید این کرم ندارید . یادتان باشد که فصل بهار بهترین فصل شکار کرم خاکی (و بسیاری از جانوران) است .

1- ساده ترین روش این است که بخشی از زمینی را که می دانیم دارای کرم خاکی است را آب ببندیم . پس از کم و بیش 15 دقیقه کرم ها به سطح زمین می آیند . این کار معمولا به هنگام غروب جواب بهتری می دهد چون به علت خنکی هوا کرمها در لایه های نزدیک سطح به سر می برند و با خیس شدن زمین ، سریع تر بیرون می آیند .
2 – در این روش زمینی که دارای کرم خاکی است را مرطوب می کنند و سپس یک پارچه متقال پهن می کنند و تفاله چایی روی پارچه می ریزند . کرمها پس از مدتی روی پارچه جمع می شوند .
3 – در این روش آب را با غلظت 55/0 % فرمالین مخلوط کرده و روی زمین می ریزیم . بوی فرمالین سبب می شود که کرمها زودتر از زمین خارج شوند .
4 – در این روش زمین را مرطوب می کنیم سپس یک تکه چوب نسبتا کلفت (الوار) را در خاک نرم زمین فرو می کنیم و به آن ضربه می زنیم یا مثلا آن را اره می کنیم . در اثر این ارتعاشات ، کرمها از مخفی گاه خود خارج می شوند .
5 – در این روش که در اصل صید الکتریکی کرم خاکی است ، از یک میله فولادی به قطر 5 میلی متر و با دسته عایق استفاده می کنیم . این میله باید به برق با ولتاژ 220 و شدت جریان 3 – 5 آمپر وصل شود . سپس میله را در زمینی که مرطوب است فرو می کنیم . با اتصال جریان ، کرم ها از خاک بیرون می آیند . سالهاست که در دنیا دستگاه های برقی متنوعی برای صید کرم خاکی به بازار وارد شده اند که برخی از آنها با باطری – مثل باطری ماشین – کار می کنند (یک نمونه از آنها در ابتدای فیلم سینمایی گودزیلا نشان داده شده ) .

منبع : دکتر فربد امامی - کارشناس شیلات

[VAZIRI]

پرورش کرم خاکی :

الف : جعبه نگهداری کرم خاکی :
این جعبه (کرم دانی) بستگی به اهداف پرورش دهنده دارد . از یک جعبه کفش تا مخازن بزرگ پلاستیکی (یا سیمانی ) برای نگهداری کرمها استفاده می شود . معمولا از جعبه هایی با ابعاد 30*30*90 استفاده می شود . بیشینه خاک درون این جعبه ها 15 تا 20 سانتی متر است زیرا در غیر این صورت کرمها از جعبه خارج می شوند . جعبه باید دارای در پوش باشد تا هم مانع نفوذ نور شود و هم از کاهش رطوبت خاک جلو گیری کند . اگر از جعبه های پلاستیکی استفاده می کنید ، سوراخی برای خروج آب اضافی در مواقع لازم و همچنین سوراخی برای جریان هوا در آن ایجاد کنید . جعبه های چوبی معمولا این مشکل را ندارند ولی بهتر است که قبل از خاک ریزی ، دیواره های آن را با پارافین یا موم در مقابل هدر رفتن رطوبت ، عایق کنید . جعبه باید در جایی قرار بگیرد که رطوبت و دمای آن قابل کنترل باشد . تا جایی که ممکن است باید از تابش مستقیم نور مهر به کرم دانی جلوگیری نمود . نور شدید ، سرمای زیاد ، ضربه و ارتعاش ، کاهش رطوبت و .. از عواملی است که کرمها را وادار می کند که به عمق خاک بروند . از لحاظ تراکم در هر متر مربع می توان حدود 100 عدد کرم خاکی را جا داد . برخی منابع نیز عدد وزنی نیم تا یک کیلو گرم کرم خاکی در هر متر مربع را ذکر می کنند.

ب : بستر پرورش کرم خاکی :
معمولا بهترین گزینه برای یک تولید خانگی ، مخلوط خاک برگ و شن ریز است . گاهی از مخلوط خاک و شن و برگ درختان اشاره می شود که تکرار همان جمله بالاست . آنچه مسلم است مقدار رس در این بستر پرورشی یا Bed باید در کمترین مقدار ممکن باشد . به بیان دیگر ؛ هرگز از رس استفاده نکنید ! خاک مورد استفاده باید نرم باشد تا کرم ها به آسانی بتوانند در آن رفت و آمد کنند و هوا نیز بتواند به سادگی به آن نفوذ کند . برای تهیه چنین خاکی ، آن را الک می کنند . یکی از نکات کلیدی در پرورش کرم خاکی ، مرطوب نگهداشتن خاک است . فراموش نکنید که اگر بیش از اندازه آب بکار ببرید ، کرم ها خفه می شوند . می توانید از افشانه ها یا آب پاش ها برای مرطوب نگهداشتن خاک استفاده کنید . رطوبت خاک باید حدود 25 تا 30 % باشد . رطوبت بیش از 35% و کمتر از 13% باعث توقف تخم گذاری کرمها می شود . p.H خاک هم در حد طبیعی و خنثی (6/5 تا 3/8 ) است . بیشتر منابع اروپایی دمای مناسب پرورش کرم خاکی را 18 درجه سانتی گراد اعلام کرده اند اما اینجانب تا 26 درجه سانتی گراد هم بدون مشکل پرورش داده ام . (در شهری که من زندگی می کنم ، دمای اتاق با کولر دو تکه هم در بهار و تابستان به 18 درجه نمی رسد .)

ج : تغذیه کرم خاکی :
گزارش شده که با خاک برگ و شن به تنهایی می توان برای چند ماه کرم ها را زنده نگه داشت . زیرا کرم ها مواد قابل استفاده خاک برگ را جذب می کنند .
کرم ها می توانند تقریبا از دور ریز آشپز خانه ای تمامی سبزیجات تغذیه کنند . تکه های هندوانه ، تکه های پرتقال یا سایر مرکبات ، برگ های خارجی کلم یا کاهو ، تفاله چایی ، تکه های سیب زمینی پخته و سیب درختی ، چغندر ، هویج و لوبیا پخته و ... حتی پوسته تخم مرغ ! تمامی گیاهان و سبزیجات را می توان پس از حدود 35 دقیقه پختن به عنوان غذا به کرمها پیشکش نمود . همچنین می توانید چند نوع گیاه و مواد مختلف را پخته و با هم مخلوط کنید و غذایی تر کیبی به کرمهای خاکی بدهید . به عنوان سایر مواد غذایی می توان از انواع کودهای حیوانی (مثلا کود گاوی یا گوسفندی ) ، نان (بربری) خیس شده ، سویا ، آرد و مخمر نیز سود جست . یکی از بهترین غذا ها استفاده از غذای ماهی (پولکی یا پلت) مرطوب شده است . نباید به کرمها زیاد غذا داد زیرا نخست اینکه غذای اضافی در خاک مانده و گند می کند و ضمن رشد قارچها ممکن است باعث ایجاد بوی بد هم بشود و اگر جعبه شما در باغچه باشد همین بو ممکن است باعث گرد آمدن بسیاری حیوانات بدجنس مثل زنبور ها و موش ها به آن دوروبر شود . به خصوص از دادن گوشت به کرمهای خاکی باید پرهیز نمود زیرا هم مورد تغذیه کرم قرار نمی گیرد و هم بوی گند بیشتری تولید می کند . دلیل دیگر که تربیتی است اینکه غذادادن زیاد باعث می شود کرم هایتان لوس بشوند . برای دادن غذا به کرمها شیار هایی در میان خاک جعبه ایجاد و غذا را به داخل آن شیار ها می ریزند . اگر غذایتان پخته و مانند پوره شده است می توانید از وسایل مخصوصی که با آنها خامه را روی کیک می ریزند استفاده کنید . پس از این حتما باید روی غذا را با خاک پوشاند تا دیر تر فاسد شود . کرم ها طی مدت 3 تا 4 روز دور غذا جمع می شوند و شروع به خوردن می کنند .


جفت گیری و تولید مثل کرم خاکی :

کرم های خاکی جاندارانی Hermaphrodit (یعنی الهه دو شاخه) یا نرماده هستند . یعنی هر جاندار در بدن خود هم گامت نر (اسپرم) تولید می کند و هم گامت ماده (تخمک) . از طرف دیگر اسپرم های یک کرم خاکی ، نمی تواند تخمک های خودش را بارور کند و برای باروری به فرد دیگری از گونه خود نیاز دارد .
برای همین به کرمهای خاکی از لحاظ تولید مثلی ، هرم آفرودیت دیگر لقاح یا نر ماده دگر بارور گفته می شود . در سطح بدن کرم خاکی سوراخ هایی به غیر از دهان و مخرج وجود دارد که برخی از آنها در تولید مثل نقش دارند .
- چهار سوراخ کوچک مربوط به جایگاه اسپرمی یا جام نطفه ای که به طور جانبی در شیارهای میان حلقه 9-10 و 10-11 واقع است .
- سوراخهای تخم بر یا اوویدوکت به صورت زوج در سطح شکمی در حلقه 14 .
- سوراخهای مجاری اسپرمی زوج با لبه های متورم در سطح شکمی حلقه 15 .
همچنین هر کرم خاکی 2 جفت بیضه (کوچک و بزرگ) و یک جفت تخمدان دارد . کرمهای خاکی در قسمت بیشتر سال تولید مثل می کنند ولی حداکثر فعالیت تکثیری آنها در هوای گرم و مرطوب است . جفت گیری معمولا در شب صورت گرفته و به 2 یا 3 ساعت وقت نیازمند است . دو کرم خاکی از سوراخ خود خارج شده و سطح شکمی قدامیشان را نزدیک هم می آورند به طوری که امتداد قرار گیری سر در آنها در جهت مخالف هم قرار داشته باشد . یعنی اگر سر یک کرم به سمت مشرق است ، سر کرمی که می خواهد با او جفت گیری کند به سمت مغرب خواهد بود . در این زمان ، کمربند تناسلی (حلقه 31 تا 37 ) هر کرم به حلقه های 7 تا 12 دیگری محکم می چسبد . سپس هر کرم لوله گلی به دور خودش تولید می کند که حلقه های 9 تا 36 را می پوشاند . سپس هر کرم از طریق یک جفت شیار اسپرمی که از حلقه 15 تا کمربند تناسلی کشیده می شود به کرم دیگر اسپرم منتقل می کند . بعد از این کرم ها از هم جدا می شوند . بعدا هر کرم پیله های (cocoons) محتوی تخم تولید می کند . اندازه پیله ها در کرم خاکی معمولی 7 تا 5 میلی متر است و هر کدام دارای چندین تخم است که گویا فقط یکی از آنها به ثمر می رسد . پیله ها به شکل قطره اشک و به رنگ نارنجی یا قهوه ای هستند . معمولا 3 هفته تا یک ماه طول می کشد تا تخم به کرم تبدیل شود و این مدت وابسته به دما و رطوبت است . همچنین حدودا 2 ماه طول می کشد تا کرم ها بالغ شوند . پس از این مدت زمان برداشت کرم ها رسیده است .




منبع : دکتر فربد امامی - کارشناس شیلات